Diğer

Boşanma Davasında Maddi Tazminat

Elif Nurbanu Or

Maddi Tazminat – Boşanma Davası

Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir.

Burada boşanma nedeniyle kusursuz eşin uğradığı zararın maddi tazminat yoluyla telafisi amaçlanmaktadır.

Boşanma sonucu doğan zarar, boşanmaya sebep olan fiilden kaynaklanmaktadır. Zarar ise malvarlığında meydana gelen bir eksilmedir. Bu sebeple, mevcut olan ve boşanmadan kaynaklanan bir zararın söz konusu olması gerekir. Bu durumda TMK m. 174 vasıtasıyla zararın tazmini yoluna gidilir. Boşanma hukukundaki zarar, nitelik olarak haksız fiilin özel bir türü olarak karşımıza çıkar.

Temelde kusura dayanan bir sorumluluk söz konusudur. Buradaki kusurun evlilik içinde meydana gelmiş olması, temelde geçerli olan kusura dayalı sorumluluk esasına kendine özgü bir nitelik kazandıracak ölçüde farklılık getirmemektedir.

Maddi tazminata hükmedebilmek için haksız fiil sorumluluğunda olduğu gibi bazı maddî olguların varlığı aranır.

1) Zarara Uğranılması

Kusursuz eşin mal varlığının mevcut haliyle boşanma olmasaydı göstereceği durum arasında, iradesi dışında meydan gelen fark zarar unsurunun gerçekleştiğini gösterir.

a) Mevcut Zarar

Mevcut zarar, “kusursuz” eşin malvarlığında boşanma sebebiyle gerçekleşen eksilmedir. Evlilik sürerken eşlerin karşılıklı yükümlülükleri bir diğeri için hak ve menfaattir. Boşanma sonucunda bu hak ve menfaat sona erer. Sona eren menfaat kusursuz eşin boşanma dolayısıyla uğradığı zarardır. Kusur durumuna göre bu tazminat istenebilir.

Tazminata konu olan zararın boşanmanın doğrudan sonucu olması gerekir. Eşlerin boşanma süresinde kendi bakımlarına yaptıkları masraflar, boşanma davası masrafları gibi masraflar tazminata konu olmaz. Burada kastedilen maddi tazminat bakım, dayanışma, ekonomik yardımlaşma hakkının kaybından doğan menfaattir. Zira kanun evin ve çocukların iaşesini eşlere eşit olarak yüklemektedir. Dolayısıyla bir eş diğerinden yararlanmaktadır. Boşanmayla kusursuz ya da az kusurlu eş bu yararlanma hakkını kaybetmektedir. İaşeden kasıt ise, yeme içme, barınma, eğitim, sağlık, giyim ve özellikle çocuklar açısından çeşitli sosyal masraflardır.

b) Beklenen Zarar

Boşanma anında mevcut olmayan, tam olarak elde edilmiş bulunmayan ancak kusursuz eşin malvarlığında kesin ya da büyük bir ihtimalle meydana gelebilecek artışın boşanma yüzünden engellenmesi beklenen zararı oluşturur. Bu zarar türü boşanmayla eşin mal varlığında fiilen azalma şeklinde ortaya çıkmamaktadır. Ancak malvarlığının artışı engellenmektedir. Bu muhtemel artış boşanma anında yeterince somutlaşmış ise beklenen zarar söz konusudur. Beklenen menfaatler kaynağını evlenme akdinden alır. Evliliğin sona ermesiyle boşanma anında yeterince somutlaşan bu menfaatin boşanma nedeniyle yitirilmesi beklenen zarardır. O halde, boşanmada kusursuz ya da az kusurlu olan eşin bu beklentisi maddi tazminat yoluyla tazmin edilmelidir.

Hâkim, kusursuz eşin menfaatlerini dikkate alarak somut olgu ve verilere göre boşanma anında somutlaşmış veya doğması kuvvetle muhtemel menfaatin varlığını kanaat edinirse beklenen zararı tespit eder.

2) Maddi Tazminat Talep Edilen Eşin Kusurlu Olması

Kanunda kusursuz veya daha az kusurlu eşin zararlarının tazmini düzenlenirken açıkça kusura dayanan tazminat sorumluluğu düzenlenmiştir. Eğer kusur yoksa maddi tazminat da söz konusu olmaz.

Aile hukukunun emrettiği ve gerektirdiği ve eşlerden beklenen davranışların eşler tarafından gösterilmeyerek boşanmaya sebebiyet verilmesi kastedilen kusurdur. Boşanma hükmü ise adeta haksız fiilde hukuka aykırılık gibi sorumluluk unsurudur.

Eylemli ayrılık gereğince boşama davası reddedildikten ve karar kesinleştikten itibaren üç yıl geçmiş ve ortak hayat yeniden tesis edilememişse başka husus araştırılmadan boşanmaya karar verilir. Böyle durumlarda haksız bir neticenin doğmasını engellemek için fiili ayrılığa sebep olan eşten maddi tazminat istenebilecektir.

Şekli boşanma olan eylemli ayrılık kapsamında açılan boşanma davasında boşanmanın unsurları belli şekle tabidir. Eğer önceki davanın kararında kusur tespiti yapılmışsa orada kesinleşmiş delillere göre ancak boşanmanın gerçekleşeceği dönem itibarıyla zarar doğar. Bu nedenle takdir edilecek tazminat miktarı karar tarihindeki şartlara-zarara göre hesaplanmalıdır.

3) Maddi Tazminat Talep Eden Eşin Kusursuz Ya da Daha Az Kusurlu Olması

Kanunda kusursuz ya da evlilik birliğinin sarsılmasında daha az kusurlu olan eşin maddi tazminat talep etme hakkı verilmektedir.

Tazminata hükmedebilmek için mahkeme taraflar arasında kusur dağıtımı yapar. Tarafların eşit kusurlu olduğunu takdir ederse maddi tazminat talebinin reddine karar verir. Mahkeme, tarafların kusur oranlarını tespit ederken eşlerin boşanmaya yol açan olaylarda hangi eylemlerinin niçin daha ağır olduğunu ve delillerin birbirine karşı neden üstün tutulduğunu açıklar.

4) İlliyet Bağı

Boşanma ile kusursuz ya da az kusurlu eşin uğradığı zararlar arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Kanun “…mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf…” demek suretiyle illiyet bağını hüküm altına almıştır. Eğer boşanma olmasaydı kusursuz veya daha az kusurlu eş zarara uğramayacak idi ise boşanma ve zarar arasında illiyet bağı vardır.

Gerçekleşen zararın boşanmaya sebebiyet veren davranış (kusurlu eşin davranışı) yüzünden doğduğu görülebilir olmalıdır. Zira aile hukuku açısından düşünülürse kusurlu eşin bu tür bir davranışı aile refahına ve aile birliğine yönelik olduğundan ve boşanmaya sebebiyet verdiğinden, gerçekleşen zararın doğmasına sebep olmuştur. Bu yüzden, uğranılan zararın gerçek sebebi boşanma gibi görünse de, boşanma, boşanmaya sebep olan kusurlu-davranışın doğurduğu sonuca oturtulan hukuki sonuçtur. Asıl sonuç, doğan zarardır. Boşanmaya sebep olan davranış ise dolaylı değil doğrudan sebeptir. Buna göre kusurlu davranışın sahibi eş, zararla kurulan doğrudan sebep yüzünden sorumludur.

Şekli Şartları

1) Boşanma Kararı

MK m. 174/I anlamında maddi tazminat kararı verilmesi ancak eşler arasındaki evlilik hakkında bir boşanma kararı verilmesi şartına bağlıdır. Evlilik ilişkisi, boşanma kararı dışında bir sebeple(mesela ölüm) sona ererse, miras hukukunun hükümleri devreye girer, maddi tazminat talebi dikkate alınmaz.

2) Taleple Bağlı Olma ve Süre Şartları
a) Taleple Bağlı olma

Maddî tazminata hâkim tarafından re’sen hükmedilmez. Boşanma sebebiyle zarara uğrayan kusursuz eş tarafından maddî tazminat talebinin mahkemeye ulaşması gerekir. Boşanma davası kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır. Buna göre, boşanma davası sırasında maddi tazminat boşanma yüzünden zarara uğrayacak olan kusursuz eş tarafından talep edebilir. Sadece bu eş tazminat talebinden feragat edebilir.

Maddi tazminat boşanma dava dilekçesi, karşı dava dilekçesi veya cevap dilekçesi ile istenebilir. Bunun yanında maddi tazminat boşanmanın bir fer’i konusudur. Bu nedenle dava süresince duruşma içinde sözlü veya yazılı olarak da boşanma kararı verilmeden önce hâkime iletilebilir. Yeter ki talep eden tazminatın niteliği ve miktarını açıkça belirtsin.

Mahkemenin talep ile bağlı kalma zorunluluğu aynı zamanda miktar ile de söz konusudur. Diğer ifadeyle Aile Mahkemesi ancak talep edilen kadar maddi tazminatın ödenmesine karar verebilir. Talepten fazla tazminat ödenmesine karar verilemez.

b) Süre Şartı

Maddi tazminatı isteme dönemi olarak boşanma davasının süresi asıl süredir. Ancak, dava sürecinde istenmeyen maddi tazminat, MK m. 178 uyarınca boşanma hükmünün kesinleşme tarihinden itibaren bir yıl içinde istenmek zorundadır. Madde metninde ve kenar başlığında bu sürenin zamanaşımı olduğu belirtilmektedir.

Membership Agreement

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Integer ut dui sed justo pharetra dignissim a quis diam. Proin placerat enim vel diam ultrices rutrum. Donec mollis nulla tristique velit pellentesque eleifend. In posuere posuere iaculis. Sed orci arcu, accumsan at semper in, bibendum ac erat. Donec dignissim at eros vulputate lacinia. Vivamus vitae nunc tincidunt, fermentum mi quis, dignissim magna. Etiam et dolor ac lorem accumsan ultricies. Cras fringilla justo velit, sed dapibus purus sollicitudin aliquet. In consectetur mauris sed mi mollis, iaculis eleifend dolor ornare. Donec sit amet egestas risus. Pellentesque suscipit ex lectus, nec semper quam interdum sed.

Class aptent taciti sociosqu ad litora torquent per conubia nostra, per inceptos himenaeos. Quisque ex turpis, semper vitae ex non, scelerisque tincidunt diam. Vivamus eu sollicitudin massa, in suscipit tortor. Suspendisse nisl mi, ultricies eu sagittis quis, tincidunt sed turpis. Cras dapibus mauris non nisi dignissim pulvinar. Class aptent taciti sociosqu ad litora torquent per conubia nostra, per inceptos himenaeos. Pellentesque condimentum odio nec posuere pulvinar. Praesent iaculis massa id turpis tempor varius. Nullam viverra turpis urna, at finibus libero tempor viverra. Aliquam ac maximus ipsum, at efficitur ipsum. Praesent ullamcorper urna ut massa scelerisque, vel lacinia enim pretium. Nunc faucibus sit amet sem ut mattis. Pellentesque mattis urna at ornare porta. Duis placerat orci id vestibulum scelerisque. Nam eget quam lacinia, venenatis eros eu, tempor eros. Morbi volutpat nisi et venenatis vehicula.

Cras fermentum imperdiet porttitor. Sed tincidunt erat erat, eu euismod odio pulvinar et. Ut at laoreet lorem. Sed ex urna, placerat sed urna non, tempus blandit quam. Quisque eget est auctor, mollis magna non, fringilla est. Aliquam erat volutpat. Vivamus porttitor arcu orci, a consequat lorem imperdiet ac. Curabitur bibendum ac nibh vitae viverra.

Vestibulum et urna ac dolor interdum tristique. Donec eget nulla non justo porta sodales non ac orci. Morbi semper est in elit sagittis, suscipit malesuada sapien cursus. Nam sapien magna, facilisis eget placerat in, finibus vehicula nibh. Sed lacinia odio sit amet enim consequat suscipit. Aenean lacus ipsum, sodales eu magna id, venenatis varius dolor. Nam varius nisi eu mauris ultrices pharetra. Donec condimentum eros odio, a imperdiet nunc dignissim non. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Donec varius lacus ut dui feugiat, sed porttitor libero dignissim.

Sed tellus velit, euismod eu dictum id, euismod at lectus. Morbi fringilla metus id fermentum blandit. Donec lacus metus, venenatis ut leo eget, dictum egestas sapien. In quis dui lorem. Sed viverra eu odio vitae finibus. Vivamus vel nibh pretium, varius ligula eget, tempus diam. Class aptent taciti sociosqu ad litora torquent per conubia nostra, per inceptos himenaeos. Morbi dictum risus nisi, nec varius odio facilisis sed. Nulla efficitur enim id semper imperdiet. Mauris vitae elit non risus sagittis maximus eu nec enim. Quisque vestibulum, sapien eu congue malesuada, mauris nisi luctus eros, aliquam placerat turpis neque in erat. Vestibulum sodales dolor et leo eleifend, dignissim mollis erat rutrum.

Terms of Use

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Integer ut dui sed justo pharetra dignissim a quis diam. Proin placerat enim vel diam ultrices rutrum. Donec mollis nulla tristique velit pellentesque eleifend. In posuere posuere iaculis. Sed orci arcu, accumsan at semper in, bibendum ac erat. Donec dignissim at eros vulputate lacinia. Vivamus vitae nunc tincidunt, fermentum mi quis, dignissim magna. Etiam et dolor ac lorem accumsan ultricies. Cras fringilla justo velit, sed dapibus purus sollicitudin aliquet. In consectetur mauris sed mi mollis, iaculis eleifend dolor ornare. Donec sit amet egestas risus. Pellentesque suscipit ex lectus, nec semper quam interdum sed.

Class aptent taciti sociosqu ad litora torquent per conubia nostra, per inceptos himenaeos. Quisque ex turpis, semper vitae ex non, scelerisque tincidunt diam. Vivamus eu sollicitudin massa, in suscipit tortor. Suspendisse nisl mi, ultricies eu sagittis quis, tincidunt sed turpis. Cras dapibus mauris non nisi dignissim pulvinar. Class aptent taciti sociosqu ad litora torquent per conubia nostra, per inceptos himenaeos. Pellentesque condimentum odio nec posuere pulvinar. Praesent iaculis massa id turpis tempor varius. Nullam viverra turpis urna, at finibus libero tempor viverra. Aliquam ac maximus ipsum, at efficitur ipsum. Praesent ullamcorper urna ut massa scelerisque, vel lacinia enim pretium. Nunc faucibus sit amet sem ut mattis. Pellentesque mattis urna at ornare porta. Duis placerat orci id vestibulum scelerisque. Nam eget quam lacinia, venenatis eros eu, tempor eros. Morbi volutpat nisi et venenatis vehicula.

Cras fermentum imperdiet porttitor. Sed tincidunt erat erat, eu euismod odio pulvinar et. Ut at laoreet lorem. Sed ex urna, placerat sed urna non, tempus blandit quam. Quisque eget est auctor, mollis magna non, fringilla est. Aliquam erat volutpat. Vivamus porttitor arcu orci, a consequat lorem imperdiet ac. Curabitur bibendum ac nibh vitae viverra.

Vestibulum et urna ac dolor interdum tristique. Donec eget nulla non justo porta sodales non ac orci. Morbi semper est in elit sagittis, suscipit malesuada sapien cursus. Nam sapien magna, facilisis eget placerat in, finibus vehicula nibh. Sed lacinia odio sit amet enim consequat suscipit. Aenean lacus ipsum, sodales eu magna id, venenatis varius dolor. Nam varius nisi eu mauris ultrices pharetra. Donec condimentum eros odio, a imperdiet nunc dignissim non. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Donec varius lacus ut dui feugiat, sed porttitor libero dignissim.

Sed tellus velit, euismod eu dictum id, euismod at lectus. Morbi fringilla metus id fermentum blandit. Donec lacus metus, venenatis ut leo eget, dictum egestas sapien. In quis dui lorem. Sed viverra eu odio vitae finibus. Vivamus vel nibh pretium, varius ligula eget, tempus diam. Class aptent taciti sociosqu ad litora torquent per conubia nostra, per inceptos himenaeos. Morbi dictum risus nisi, nec varius odio facilisis sed. Nulla efficitur enim id semper imperdiet. Mauris vitae elit non risus sagittis maximus eu nec enim. Quisque vestibulum, sapien eu congue malesuada, mauris nisi luctus eros, aliquam placerat turpis neque in erat. Vestibulum sodales dolor et leo eleifend, dignissim mollis erat rutrum.