ANONİM ŞİRKETLERDE ÖZEL DENETÇİ

Anonim Şirketlerde Özel Denetçi Nedir ve Ne İçin Kullanılır ?

Özel denetçi, şirketin iş ve işlemlerinden yasada sayılan bazı özel nitelikteki işlemlerle sınırlı olarak yapılan denetim ve raporlama faaliyetidir.

Türk Ticaret Kanunu'na göre, anonim şirket genel kurulu, belirli bazı hususların incelenmesi için gerektiğinde özel denetçi seçebilir. Kanun, özel denetçi seçimini gerektirecek olay konusunda bir sınırlama getirmediğinden, pay sahiplerinin incelenmesini arzu ettiği ve gerekli gördüğü herhangi bir şirket işi için özel denetçi seçilmesi mümkündür.
TTK’nın 438/I. maddesinde, “Her pay sahibi pay sahipliği haklarının kullanılabilmesi için gerekli olduğu takdirde ve bilgi alma veya inceleme hakkı daha önce kullanılmışsa, belirli olayların özel bir denetimle açıklığa kavuşturulmasını, gündemde yer almasa bile genel kuruldan isteyebilir.” hükmüne yer verilmiştir. Ayrıca özel denetçi atanmasının istenebilmesi için bilgi alma ve inceleme hakkı kullanılmış olmalıdır.Özel denetimin konusunu sadece belirli olaylar, özellikle şirket içi vakıalar teşkil edebilir.Gerçekten de özel denetim belirli münferit, somut olaylarla sınırlıdır.

Genel kurul oylaması sonucunda iki olasılıkla  karşılaşılabilir.Bunlardan ilki genel kurul, özel denetçi atanması istemini onaylayabilir.Bu durumda şirket veya her bir pay sahibi otuz gün içerisinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir.İkinci olarak şirket özel denetçi atanması istemini reddedebilir.Bu durumda  sermayenin en az onda birini, halka açık anonim şirketlerde yirmide birini oluşturan pay sahipleri veya paylarının itibarî değeri toplamı en az birmilyon Türk Lirası olan pay sahipleri üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atamasını isteyebilir.Dilekçe sahiplerinin, kurucuların veya şirket organlarının, kanunu veya esas sözleşmeyi ihlal ederek, şirketi veya pay sahiplerini zarara uğrattıklarını, ikna edici bir şekilde ortaya koymaları hâlinde özel denetçi atanır.

Atanan özel denetçi inceleme görevini amaca yararlı bir süre içerisinde ve şirket işlerini gereksiz yere aksatmadan yapmalıdır.Özel denetçi, incelemenin sonucu hakkında, şirketin sırlarını da koruyarak, mahkemeye ayrıntılı bir rapor verir.  Mahkeme, raporu şirkete tebliğ eder ve şirketin, raporun açıklanmasının şirket sırlarını veya şirketin korunmaya değer diğer menfaatlerini zarara uğratıp uğratmayacağına ve bu sebeple istem sahiplerine sunulmamasına ilişkin istemi hakkında karar verir.  Mahkeme, şirket ve istem sahiplerine, açıklanan rapor hakkında, değerlendirmeleri bildirmek ve ek soru sormak imkânını tanır. 

Yönetim kurulu, raporu ve buna ilişkin değerlendirmeleri, ilk genel kurula sunar.  Her pay sahibi, genel kurul toplantısını izleyen bir yıllık süre içinde şirketten raporun ve yönetim kurulunun görüşünün bir suretinin verilmesini isteyebilir.